BEIJING— Ông Vương (bút danh) yêu bóng đá. Mỗi tuần ông gặp bạn bè trên sân cỏ xanh để đá một trận. Nhưng trong một trận, ngay khi ông chuẩn bị tung cú vô-lê mạnh, thăng bằng của ông bị lệch. Ông nghe tiếng "click" sắc ở mắt cá chân và ngã xuống đất. Sau chấn thương, ông chỉ chườm lạnh và nghỉ vài ngày. Khi cơn đau dịu đi, ông cho rằng mọi thứ ổn và trở lại cuộc sống bình thường.

Nhưng trong sáu tháng tiếp theo, mắt cá chân từng chắc khỏe của ông trở nên yếu một cách bất thường. Một ngày, ông lại bong gân — chỉ đơn giản là khi bước xuống cầu thang.

Câu chuyện này phổ biến hơn nhiều người nghĩ. Một lần bong gân mắt cá chân, nếu xử trí sai, có thể dẫn đến đau mãn tính, mất ổn định tái phát, hay thậm chí rối loạn khớp vĩnh viễn. Câu hỏi then chốt là:điều gì đã sai trong lần đầu tiên?

Bong gân mắt cá chân nghiêm trọng hơn nhiều so với suy nghĩ của hầu hết mọi người

Bong gân mắt cá chân — còn được gọi là mắt cá « bị vặn » hoặc « bị lật » — là một trong những chấn thương chỉnh hình phổ biến nhất trong sinh hoạt, công việc và thể thao. Mức độ nghiêm trọng rất đa dạng:

🟡

Bong gân nhẹ

Rách một phần một số sợi dây chằng. Đau và sưng thường có thể kiểm soát được, nhưng sự ổn định của khớp đã bị ảnh hưởng.

🟠

Bong gân trung bình

Rách dây chằng không hoàn toàn kèm sưng và bầm tím rõ hơn. Việc chịu lực trở nên khó khăn và đau đớn.

🔴

Bong gân nặng

Đứt hoàn toàn dây chằng, đôi khi kèm avulsion xương hoặc trật khớp. Cần đánh giá chuyên gia kịp thời và thường phải bất động.

Hầu hết bong gân mắt cá chân làm tổn thươngcác dây chằng bênở mặt ngoài của mắt cá chân, đặc biệt làdây chằng mác mắt cá trước. Dây chằng này dễ tổn thương nhất vì nó bị căng mỗi khi bàn chân lật vào trong.

Người đang ôm chân đau — minh họa vị trí và sự khó chịu của bong gân mắt cá chân

Thống kê cho thấy rằnghơn 10 triệu người trên toàn thế giới tìm kiếm sự chăm sóc y tế cho bong gân mắt cá chân mỗi năm. Sơ cứu không đầy đủ là một trong những lý do hàng đầu khiến nhiều người phát triển tình trạng mất ổn định mắt cá chân mạn tính — một tình trạng khiến mắt cá chân yếu đi và « không chịu lực » liên tục.

72 giờ vàng: Sơ cứu RICE

72 giờ đầu sau bong gân mắt cá chân rất quan trọng. Xử trí ngay đúng cách có thể giảm đáng kể sưng, bảo vệ mô đang lành và hạ nguy cơ biến chứng lâu dài. Quy trình kinh điểnRICEvẫn là nền tảng cốt lõi của chăm sóc cấp tính:

R

Nghỉ ngơi — Ngừng vận động ngay lập tức

Đừng cố « đi tiếp cho qua ». Ngay cả việc đi khập khiễng cũng có thể làm trầm trọng thêm sự rách dây chằng. Hãy ngồi hoặc nằm xuống và để mắt cá chân nghỉ hoàn toàn.

I

Chườm đá — Làm mát chỗ bị thương

Trong 48 giờ đầu, chườm túi đá hoặc túi rau đông lạnh bọc trong khăn trong15 phút mỗi 1–2 giờ. Lạnh làm co mạch máu và giúp « tạm ngưng » sự sưng.

C

Ép — Nâng đỡ khớp

Quấn mắt cá chân bằng băng thun từ các ngón chân hướng lên ống chân theo hình xoắn ốc. Da nên hơi hồng — không nhợt nhạt, tím tái hay tê bì.

E

Nâng cao — Nâng chi lên

Khi nghỉ ngơi, kê mắt cá chân lên gối sao cho nócao hơn mức tim. Điều này thúc đẩy hồi lưu tĩnh mạch và đẩy nhanh việc giảm sưng.

Chườm túi đá lên mắt cá chân sưng — bước Chườm đá của quy trình RICE

Cảnh báo quan trọng

Nếu mắt cá chân hoặc bàn chân códị dạng có thể nhìn thấy, hãy đến khoa cấp cứu hoặc phòng khám chỉnh hình ngay lập tức để loại trừ gãy xương hoặc trật khớp. Nếu không có dị dạng rõ ràng, hãy tuân thủ RICE nghiêm ngặt. Sau 3 ngày, nếu đau và sưng đã cải thiện rõ rệt, bạn có thể bắt đầu chịu lực có bảo vệ với nẹp mắt cá chân. Nếu còn đau hay sưng đáng kể, hãy tìm đánh giá chỉnh hình.

Giai đoạn phục hồi : xây dựng lại « hàng phòng thủ » của khớp

Khi hết sưng cấp tính, giai đoạn tiếp theo cũng quan trọng không kém — và thường bị bỏ qua. Thiếu phục hồi chức năng có cấu trúc, các cơ xung quanh sẽ yếu đi, cảm giác bản thể suy giảm và mắt cá chân dễ bị chấn thương lại. Hãy tuân theo tiến trình ba bước sau:

1

Phục hồi tuần hoàn

Sau 48 giờ, bắt đầu chườm ấm và siêu âm trị liệu để thúc đẩy lưu thông máu, giảm cứng khớp và đẩy nhanh lành mô.

2

Lấy lại khả năng vận động

Dưới sự hướng dẫn của kỹ thuật viên phục hồi chức năng, hãy thực hiện các vòng tròn mắt cá chân, giãn cơ bằng khăn và bài tập dây kháng lực để khôi phục sự linh hoạt và tầm vận động.

3

Xây dựng lại sự ổn định

Tiến tới đứng một chân, nâng gót và các bài tập thăng bằng. Những bài này tăng cường các cơ đóng vai trò « người bảo vệ » tự nhiên của mắt cá chân và phục hồi cảm giác bản thể.

Phòng bệnh hơn chữa bệnh: Ba tuyến phòng thủ

Đối với vận động viên và người năng động, phòng ngừa bong gân mắt cá chân tái phát hiệu quả hơn nhiều so với điều trị. Đội ngũ chỉnh hình và y học thể thao của Beijing Edencare Hospital khuyến nghị ba thói quen thực tế:

🏃

Khởi động động

Khởi động ít nhất 15 phút trước khi chơi thể thao. Kích hoạt cơ mắt cá chân và cẳng chân bằng bài nhón gót, xoay mắt cá chân và chạy bộ nhẹ.

👟

Giày hỗ trợ

Chọn giày có hỗ trợ vòm tốt và ổn định bên. Tránh đế mòn, và cân nhắc nẹp mắt cá chân hoặc băng keo cho các môn thể thao rủi ro cao.

🤸

Tập thăng bằng

Tập các bài thăng bằng 3 lần mỗi tuần. Thử đứng một chân, đầu tiên mở mắt rồi nhắm mắt, để tái luyện cảm giác bản thể và kiểm soát khớp.

Đừng để một « mắt cá chân bị vặn » nhỏ trở thành « mắt cá chân mất ổn định » mạn tính.Hãy xem mỗi lần bong gân một cách nghiêm túc, tuân theo các bước phục hồi và xây dựng thói quen đúng. Với phương pháp đúng, đôi chân bạn sẽ luôn khỏe và vững chắc trên từng bước đi.

Đau mắt cá chân hay bong gân tái phát?

Đội ngũ chỉnh hình và y học thể thao của Beijing Edencare Hospital cung cấp đánh giá chấn thương cấp tính, chụp ảnh, nẹp, lập kế hoạch phục hồi và tư vấn phẫu thuật khi cần. Đội ngũ bệnh nhân quốc tế của chúng tôi có thể phối hợp chuyến thăm của bạn bằng tiếng Anh hoặc các ngôn ngữ khác.